Er zijn verschillende nieuwe ontwikkelingen op het gebied van gewasbescherming, zelfs positieve. We zetten het voor u op een rijtje.

Omnibus voorstel

De Europese Commissie (EC) heeft in december 2025 een nieuw Omnibus voorstel uitgebracht, bedoeld om problemen met bestaande wetgeving te repareren en de toelating van ‘biologische’ middelen te versnellen. Men bedoelt micro-organismen, natuurlijk anorganische stoffen behalve zware metalen en hun zouten, chemisch nagemaakte biologische stoffen en stoffen van natuurlijke oorsprong. Wij hanteren groene middelen als term. In dit voorstel wordt een aantal wijzigingen voorgesteld op het gebied van toelating van gewasbeschermingsmiddelen. Ten eerste komt de verplichte 10-jaarlijkse herregistratie te vervallen, met uitzondering van middelen die op de lijst van zeer zorgwekkende stoffen staan. De meeste stoffen zijn al meerdere keren herbeoordeeld en van nieuwe stoffen zijn de (eco)toxicologische eigenschappen beter, is het argument. Dat geeft de toelatingsautoriteiten meer ruimte voor het sneller verwerken van aanvragen voor biologische middelen. Ook als bij de eerste aanvraag nog niet is aangetoond dat een middel laag-risico is, moet deze kwalificatie in de toekomst alsnog kunnen worden verleend.

Wanneer een als gevaarlijk beschouwd middel onmisbaar is kan vrijstelling worden verleend. Nu moet een lidstaat dan met een uitfaseringsplan komen, maar dat wordt geschrapt omdat de vrijstelling sowieso maar voor maximaal vijf jaar geldt. Ook wordt voorgesteld om een langere opgebruiktermijn in te stellen voor middelen waarvan de toelating vervalt, behalve bij direct gevaar voor milieu of gezondheid, om zo meer tijd te geven voor op de markt komen van alternatieven. Het wordt ook makkelijker om toegelaten middelen ook op de markt te krijgen in landen waar geen toelating is aangevraagd. En voor biologische middelen gaat gelden: als een lidstaat te lang doet over toelating nadat er een zonale toelating in de EU is, volgt automatisch toelating. Voor biologische middelen gaat nog maar één zone gelden in plaats van nu drie in de EU. Er komt ook een Europese lijst met ‘basisstoffen’, stoffen die niet primair als gewasbeschermingsmiddel zijn ontwikkeld. Deze stoffen mogen door telers zonder toelating worden gebruikt. Dit lijkt in onze ogen erg op de oude RUB-lijst (Regeling Uitzondering Bestrijdingsmiddelen).

Zoals Eurocommissaris Hansen heeft toegezegd wordt er meer actie ondernomen tegen gevaarlijke middelen op importproducten om een meer gelijk speelveld te creëren. Voor stoffen die in de EU niet zijn toegelaten kan de Maximum Residue Level (MRL) gelijk worden gesteld aan de Level of Quantification, dus praktisch gelijk aan nul.

Tenslotte zal de verplichte registratie van gebruikte middelen en bewaren van die gegevens gedurende drie jaar niet gelden voor biologische middelen. De Omnibus voorstellen komen nog in het Europarlement en de Raad.

Uitspraak Rechtbank over registratie

In twee zaken hebben rechters bepaald, dat omwonenden en belanghebbenden het recht hebben op inzage van de registratie van gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Deze registratie moet vanaf 2027 digitaal gebeuren. Het is onduidelijk hoe die inzage dan gaat verlopen, is dat direct, aan het eind van het seizoen, worden alle gegevens openbaar of moet men een aanvraag doen bij bevoegd gezag? En tegelijkertijd komt de EC dus met een voorstel om die verplichte registratie juist af te schaffen voor groene middelen. De NAV is benieuwd hoe dat zich tot elkaar verhoudt.

Parkinson

Al jarenlang worden gewasbeschermingsmiddelen gekoppeld aan een hoger risico op de ziekte van Parkinson. Met name Bas Bloem van de Universiteit van Nijmegen is hiermee veel in het nieuws. Verrassend was dan ook de uitkomst van onderzoek van o.a. Bas Bloem naar de verdeling van Parkinson-patiënten over Nederland. Er blijkt namelijk hoegenaamd geen relatie tot het wonen rondom intensieve landbouw. Op de geestgronden met veel bollen is het risico niet verhoogd. In het noorden van Noord-Holland is het laag en in Zeeland nog lager. In Groningen is het hoger dan in Friesland (zelfde bouwplannen) en dan in Drenthe (meer bollen). Ook rond de Betuwe is het aantal relatief laag. De instroom van nieuwe patiënten is ook stabiel tot licht dalend. Het goede nieuws is dat er dus geen explosie van Parkinson is en dat er geen directe link is met nabijheid van landbouwgrond. Juist omdat Bas Bloem dit onderzoek zelf heeft gedaan en nu toegeeft dat hij te eenzijdig op gewasbescherming heeft gefocust, heeft dit echt waarde in de discussie.

Conclusie NAV

De NAV vindt het heel goed dat Hansen werk maakt van een gelijk speelveld met importproducten. Zo kwamen laatst cijfers naar buiten van residuen op import rozen die schrikbarend waren en ook op voedsel worden buiten de EU middelen gebruikt die hier niet zijn toegelaten. De EC wil het toelatingsproces duidelijk vlot trekken. De NAV is het wel eens met de reactie van het Ctgb, dat ook groene middelen heel giftig kunnen zijn en dat voor die giftige middelen de versoepelingen niet zouden moeten gelden. Ook de terugkeer van de lijst met basisstoffen is interessant: cafeïne is afgewezen in het toelatingstraject, maar zou dit dan wel via die lijst beschikbaar kunnen komen als insecticide? Dat de herregistratie niet meer standaard wordt uitgevoerd steunen wij, zeker gezien het feit dat bij nieuwe kennis deze herregistratie wel kan worden opgelegd. Het is echt zaak dat groene middelen sneller op de markt komen. Bovendien voorkomt het afschaffen van de verplichte herregistratie ook verlies van middelen waarvan de fabrikant de herregistratie niet aanvraagt.

De hele kwestie van opvraagbaarheid van spuitgegevens wordt interessant: als de EU het versoepelt, hoe wordt dat dan in Nederland uitgelegd met de rechterlijke uitspraken in het achterhoofd. We houden u op de hoogte!