De Tweede Kamer heeft een motie van Grinwis (CU) aangenomen om het 8e Actieprogramma niet op 1 januari in te laten gaan maar aan het volgende kabinet over te laten. De NAV heeft de ontwikkelingen met grote verbazing en teleurstelling gevolgd.

Reconstructie

De plannen voor het 8e Actieprogramma hebben in twee fasen ter inzage gelegen in internetconsultatie in de zomer en herfst van 2025. Ook de NAV heeft zienswijzen ingediend. Tegelijkertijd speelt natuurlijk de stikstofkwestie. NRC heeft op 5 december drie pagina’s besteed om een negatief beeld te schetsen van Femke Wiersma die als minister alleen maar de intensieve veehouderij beschermt en haar ambtenaren niet gehoorzaam volgt (onze samenvatting).

Op 6 december komt NOS met een bericht dat er ruzie is in het kabinet over het ‘mestplan’ van Wiersma. Dat wordt gretig overgenomen door de NRC. En vervolgens is er ineens paniek in de Tweede Kamer: er moet onmiddellijk een spoeddebat over de kwestie komen. Men vergeet gemakshalve in haar woede dat dezelfde Tweede Kamer op voorstel van Bromet (GL-PvdA) het al maanden geplande mestdebat van 10 december had uitgesteld tot er een nieuw kabinet zou zijn.

Mestdebat

Er kwam uiteindelijk op 17 december een debat over de ruzie in het kabinet, geheel gebaseerd op berichtgeving in de pers. Een vreemd debat, waar sommigen probeerden over het 8e AP te debatteren, maar aangezien dat niet op de agenda stond en het kabinet er nog geen besluit over had genomen bleef het bij een debat over procedures en vertrouwen. Daarbij viel ons op dat hoewel de meeste Kamerleden die deelnamen aan het debat al jaren in de landbouwcommissie zitten, men kennelijk helemaal vergeten is dat er moties zijn aangenomen om de bijdrage van de landbouw aan nitraat en fosfaat in water te updaten, aangezien met cijfers uit 2013 wordt gewerkt. Dat is indertijd geweigerd door Adema, maar Wiersma heeft het onderzoek laten uitvoeren en wilde dat gebruiken om de regelgeving aan te passen. Ook de verontwaardiging in de Kamer over de ‘1 oktober-regel’ lijkt door de meeste partijen vergeten. De NAV vindt dat zorgen over de waterkwaliteit niet moeten leiden tot zware generieke beperkingen, ook waar de waterkwaliteit in orde is. In veel klei- en veengebieden was de waterkwaliteit immers al in orde voordat de bufferstroken werden verbreed in 2023. Daar werden desondanks ook de bredere bufferstroken ingevoerd en nu is de Kamer bang dat de waterkwaliteit slechter wordt als de bufferstroken in die gebieden weer teruggaan naar wat ze voor 2023 waren. Het is ons ook volslagen onduidelijk waarom ambtenaren van het ministerie van I&W daar nu ineens mee naar de pers lopen, in plaats van in een eerder stadium te overleggen met hun collega’s van LVVN.

Grinwis hinkte op twee gedachten: hij erkende duidelijk dat ook experts (Commissie Deskundigen Mest, CDM) het huidige maatregelenpakket in het 7e AP hekelen, maar durfde het toch niet aan om te geloven dat Wiersma zich op dezelfde CDM en de ex-ante analyse (doorrekenen vooraf) van de WUR baseert en weet waar ze het over heeft. Jansen (PVV) vond dat er genoeg tegenwerking is geweest in de coalitie, door VVD en NSC, en dat nu het 8e AP gewoon moet worden ingediend bij de Europese Commissie. Goudzwaard (Ja21) hekelde het lekken door ambtenaren naar de pers en de late reactie van de minister van I&W op de plannen. Flach (SGP) vond het essentieel dat boeren in gebieden waar de waterkwaliteit op orde is, meer ruimte krijgen in hun bedrijfsvoering. Koorevaar (CDA) was voorstander van gebiedsgericht beleid. En Hollander (VVD) vertrouwt op een weloverwogen kabinetsbesluit. De Vos (FVD) tenslotte wilde dat Nederland niet meer in zijn geheel als kwetsbaar gebied wordt aangemerkt.

Het debat leidde tot een aantal moties, waaronder een motie van wantrouwen (Bromet (GL-PvdA) en Kostic (PvdD)). De stemming was de dag erna. Uitkomst: de motie van wantrouwen werd verworpen. De motie Grinwis c.s. om het 8e AP nu niet in te voeren maar door te gaan met het 7e AP, terwijl ontwikkelingen richting doelsturing wel worden doorgezet, werd aangenomen, evenals de motie Kostic om het 8e AP in lijn te brengen met de verplichtingen uit de KRW en de Nitraatrichtlijn. De motie van De Vos/Flach om niet heel Nederland als kwetsbaar gebied aan te wijzen werd verworpen. En daarmee mocht de minister blijven zitten, maar werd het 8e AP waar keihard aan gewerkt is op de lange baan geschoven.

Reactie NAV

De NAV vindt het verbijsterend dat door lekkende ambtenaren en artikelen in de pers er een debat komt over een ruzie, terwijl de Kamer zelf het geplande inhoudelijke mestdebat uitstelde. Dat meerdere Kamerleden kennelijk niet de moeite nemen om de ex-ante beoordeling en de adviezen van de CDM te lezen, maar geloven wat ze via de pers horen over wat er in ambtelijke adviezen zou staan. Dat serieus wordt gesteld in pers en Kamer dat het schandalig is dat een minister niet de ambtelijke adviezen volgt en dat de pers de hoogste controlerende macht is. Op zijn best schrijven we het maar toe aan dat men toe was aan kerstvakantie, maar hoe dit soort politieke chaos het boerenbedrijf beïnvloedt vindt alleen gehoor bij BBB, SGP, PVV, Ja21 en FVD. De formatie werpt al duidelijk haar schaduw vooruit. En akkerbouwers blijven zitten met 20% N-korting in gebieden met alleen teveel P in het water, bufferstroken die niet bijdragen aan doelbereik, ook waar de waterkwaliteit in orde is. Dat de KRW-doelen sowieso niet gehaald worden vanwege andere vervuilingen: niemand die het noemt. Dat Nederland anders meet, dat N en P uit kwel aan landbouw wordt toegeschreven: alleen SGP. Dat in 2023 door minister Adema (CU) met terugwerkende kracht bufferstroken werden opgelegd, ook waar de gewassen al stonden, terwijl nu ineens de CU bezwaar heeft tegen snel zaken invoeren. Dat er daadwerkelijk een motie wordt aangenomen om het 8e AP in lijn te brengen met de KRW en de Nitraatrichtlijn, alsof het ministerie dat niet altijd al als uitgangspunt had. Het is allemaal onbegrijpelijk en moeilijk te verteren. En dan vervolgens weer in de pers lezen dat het uitrijden van veel meer mest gelukkig is tegengehouden door de Kamer. VVD en NSC hebben zich op het landbouwdossier als oppositie opgesteld en stemmen nu met de oppositie mee. Wiersma had geen kans, terwijl ze wel werd gesteund door WUR en CDM. En de boeren blijven zitten met het 7e AP.