De wet Oneerlijke Handelspraktijken (OHP) is inmiddels een aantal jaren van kracht. De NAV heeft zich hiervoor sterk gemaakt en we waren dan ook tevreden toen eerst de Europese Richtlijn werd aangenomen die vervolgens in alle lidstaten binnen twee jaar moest worden omgezet in een wet. Er zijn tien verboden handelspraktijken (zie nav.nl), o.a. te late betalingen, veranderingen van contracten of afzeggen van afname van producten. In juli heeft minister Wiersma de evaluatie van de Nederlandse situatie door Ecorys naar de Tweede Kamer gestuurd en begin december 2025 heeft de Europese Commissie een EU-brede evaluatie gepubliceerd.

Resultaten

Allereerst moet gesteld worden dat in de EU niet alle lidstaten tegelijk de wet hebben geïmplementeerd. Nederland was één van de eersten. De EU-evaluatie komt daarom eigenlijk een beetje te vroeg.

In Nederland waren de belangrijkste uitkomsten dat er een preventieve normerende werking uitgaat van de wet, maar dat boeren huiverig zijn om misstanden te melden. De normerende werking blijkt o.a. uit veranderingen in contracten na invoering van de wet. Boeren blijken deels nog onbekend met de mogelijkheden om een klacht in te dienen bij de ACM of de GSC, anderzijds is men bang voor negatieve gevolgen voor de afzet en de relatie met de afnemer.

In de EU-evaluatie werd gekeken naar doeltreffendheid, efficiëntie, samenhang, Europese meerwaarde en relevantie van de wet met betrekking tot bestrijden van oneerlijke handelspraktijken in de agrovoedselketen. In vergelijking met de situatie vóór de wetgeving blijken alle oneerlijke handelspraktijken te zijn afgenomen. Er gaat dus een afschrikkend effect uit van de wet. Wat ook opviel is het lage aantal klachten wat wordt ingediend. Vaak blijkt men ook niet te weten waar een klacht kan worden ingediend. De bevoegde autoriteiten, zoals de ACM in Nederland, kunnen ook uit eigen beweging onderzoek doen en dat gebeurde ook relatief vaak, met name in Hongarije, Spanje, Italië en Cyprus.

Bij bijna een derde van de producenten die meededen aan het onderzoek is angst voor represailles door de afnemer tegen wie men klaagt een belangrijke reden om geen klacht in te dienen. Er wordt daarom aangedrongen op betere waarborging van de anonimiteit. Boeren die geen lid zijn van een producentenorganisatie en rechtstreeks werden getroffen door oneerlijke handelspraktijken hadden daar meer economische schade van.

Het feit dat met name late betalingen sterk zijn afgenomen door de wet heeft een positief effect op het boerenbedrijf, evenals het verbod op late annulering.

Uitbreiding van de lijst OHP

Het EU-rapport noemt twee nieuwe ontwikkelingen: afnemers die aan hun leveranciers (boeren) vragen om mee te betalen aan hun vrijwillige duurzaamheidsinitiatieven en een toenemende vraag van afnemers om pas te betalen als zij zelf weer betaald worden door hun afnemers. De EC overweegt ook deze praktijken op termijn toe te voegen aan de lijst van verboden praktijken.

Daarnaast is er een discussie over een verbod op inkoop onder kostprijs. In Frankrijk en Spanje is dit verbod er al. In Frankrijk wordt een generieke kostprijs per product berekend, in Spanje gaat het om de kostprijs op bedrijfsniveau. Zo’n verbod lijkt bij te dragen aan de stabiliteit van het boereninkomen, maar de EC is bang dat boeren niet meer worden gestimuleerd om de kostprijs te verlagen. Men ziet eerlijke beloning via certificering als mogelijk alternatief, maar dit is moeilijk te implementeren.

Ook uitbreiding van de wetgeving naar producenten buiten de EU ligt nog ter overweging.

Reactie NAV

De NAV herkent de angst om misstanden te melden. Wij zijn het eens met het advies in Nederland om een soort screening in te stellen, waarbij men een oriënterend gesprek kan voeren met de ACM voordat het een officiële klacht wordt. De NAV is met een internationale coalitie ook voorstander van uitbreiden van de wet naar producenten buiten de EU en een verbod op inkoop onder kostprijs. Wij zullen dit ook meenemen in onze zienswijze. Iedereen kan tot 27 februari een zienswijze indienen via Business-to-business unfair trading practices in the food supply chain – revision of EU rules.

Tenslotte: de ACM heeft recent snel en adequaat ingegrepen bij de kwestie waarbij Farm Frites de regels overtrad. Een voorbeeld waarbij de wet OHP, waar de NAV zich sterk voor heeft gemaakt, haar nut bewijst.