Vanaf het begin van de Europese Unie, toen de Europese Economische Gemeenschap(EEG) genoemd, was het gemeenschappelijk landbouwbeleid een van de pijlers waarop de samenwerking tussen de Europese landen gebouwd was. Het is dan ook logisch dat een groot deel van het gezamenlijke Europese budget voor landbouw werd ingezet. De meeste andere beleidsterreinen verliepen via de nationale begrotingen. In cijfers uitgedrukt maakt het landbouwbeleid 40% uit van de EU-begroting. Omgerekend naar Nederlandse verhoudingen is dat slechts 0,5% van de Nederlandse staatsbegroting.

Vraag en aanbod
De doelstelling in het naoorlogse Europa was niet alleen om binnen Europa ook boeren en tuinders kans op een ‘paritair’ (vergelijkbaar met werkers in de industrie) inkomen te verschaffen, maar bovenal om in ieder geval in Europa voor voedselzekerheid te zorgen. In de recente geschiedenis hebben we kunnen zien dat Europa in de jaren zeventig in eerste instantie onvoldoende heeft bijgestuurd om overschotten van interventieproducten te voorkomen. Vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw is middels quoteringen (melk en suiker) en prijsverlagingen (granen), gevolgd door compensatiebedragen (McSharry) getracht om vraag en aanbod met elkaar in evenwicht te brengen. De huidige stand van zaken is dat er naast een bedrijfstoeslag op grond van historische teelten nog sprake is van een EU-importtarief voor graan en suiker van buiten de EU, dat de suikerproductie nog gequoteerd is en dat de exportsubsidies zijn opgeheven. Deze verschraling van het gemeenschappelijk landbouwbeleid heeft z’n uitwerking niet gemist.

Prijsschommelingen
Door de jarenlange lage prijzen op de wereldmarkt, maar ook binnen Europa, zijn de investeringen in landbouwproductie gedaald. Daarmee is op veel plekken in de wereld de opbrengst van gewassen gedaald. Tegelijkertijd is er als gevolg van de wereldwijde bevolkingstoename en in mindere mate de toename van de vraag (als gevolg van dure olie) naar biobrandstoffen, juist meer product nodig. Het gevolg is dat de wereldvoorraden van granen en suiker ontzettend laag zijn. Het kwetsbare marktevenwicht leidt tot sterke prijsfluctuaties: een lage graanprijs in 2004, een hoge in 2006, de bodem in 2008 en een topprijs in 2010. Zie de grafiek op deze pagina.

Toeslagen omlaag
In het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid dat door de Europese Commissie wordt voorbereid, ligt de nadruk op vaste toeslagen per hectare. De reden hiervan is dat deze vorm van steun is goedgekeurd door de WTO. Interventie en dus de georganiseerde voorraadvorming is bijna geheel afgeschaft. Het budget voor de Europese toeslagen is gefixeerd op het huidige niveau, terwijl er verevening over alle EU-landen plaatsvindt waardoor in West-Europa de bedragen naar beneden gaan. Voorts worden er strengere eisen voor steunbedragen geformuleerd, zoals de vergroeningseisen om te spreken in termen van de Eurocommissaris ‘de legitimatie voor steunbedragen aan boeren in stand te houden’.

Voedselzekerheid in gevaar
Het vrijwel ontbreken van marktmanagement (aanbod in balans met de vraag) en het verlagen van de bedrijfstoeslagen ter compensatie van te lage prijzen, gaat voorbij aan de hoge eisen aan landbouwproductie die in de EU worden gesteld vanwege voedselveiligheid, ecologie, duurzaamheid en het sociale minimum leefniveau. Deze eisen werken kostprijsverhogend ten opzichte van Zuid-Amerikaanse en Oost-Europese landen die naar de EU kunnen exporteren. De oude doelstelling van voedselzekerheid voor de EU-burger is feitelijk losgelaten. Men vertrouwt erop dat ook bij voedselschaarste en hoge voedselprijzen Europese burgers nog over voldoende voedsel zullen kunnen beschikken. Voor boeren houdt de verdere afbouw van marktstabilisatoren een hoger bedrijfsrisico in.

Door het beschreven kwetsbare marktevenwicht ontstaat een sterke volatiliteit (=wisselende prijzen) op de graanmarkt die daardoor in een soort van ‘varkenscyclus’ verandert. En door het spileffect krijgt deze beweging ook uitwerking naar gewassen als consumptieaardappelen en andere vrije gewassen.

Zekerheden inbouwen
De NAV gaat voor een bodem in de markt van 16-18 eurocent per kg graan, beperkte voorraadvorming, het handhaven van invoerheffingen, stimulering van Europees eiwit van Europese akkers en het flexibel bijmengen van graan in biobrandstof. Zie hier de ingrediënten voor een beter EU-landbouwbeleid zonder bedrijfstoeslagen. Met deze zekerheden kunnen boeren in productie blijven investeren en daarmee de basisvoedselvoorziening waarborgen.

NAV, 4 februari 2012

De NAV maakt zich zorgen over de gevolgen van het huidige mest-, nitraat en mineralenbeleid voor de bodemvruchtbaarheid op langere termijn. Duurzaam boeren betekent ook dat je nu alles in het werk stelt om de bodemvruchtbaarheid voor de langere termijn op zijn minst in stand te houden en waar nodig te verbeteren. Vanzelfsprekend moet het gewas in 2012 goed groeien. Zo ook is het gewenst om verder te kijken dan oogst 2012. Nu investeren in een gezonde, weerbare, bewerkbare en vruchtbare bodem is een investering in de toekomst. Een investering om ook op iets langere termijn te kunnen oogsten.

Investeringen aanmoedigen
Het mest-, nitraat- en mineralenbeleid van de toekomst zou akkerbouwers aan moeten moedigen om nu te investeren in duurzaam bodembeheer en dus in bodemvruchtbaarheid voor de langere termijn. Volgens de NAV ligt in het beleid een te zwaar accent op korte-termijn-milieudoelen. Dit in combinatie met lage opbrengstprijzen en lage inkomens heeft tot gevolg dat er nauwelijks ruimte is om te investeren in duurzaam bodembeheer. Op langere termijn is dus de bodemvruchtbaarheid en het productievermogen van de grond in gevaar.

Organische stof
Voldoende organische stof in de grond is zowel op korte als iets langere termijn van cruciaal belang voor de bodemvruchtbaarheid en een gezonde bodem. Het bodemleven wordt gestimuleerd, de grond wordt beter bewerkbaar, je krijgt minder last van bodemziektes zoals sclerotinia, bepaalde soorten aaltjes en rhizoctonia. Bovendien leidt het tot een betere mineralenuitwisseling. De teelt van groenbemesters zal meer gestimuleerd moeten worden. Dat geldt ook voor de toediening van bodemverbeterende meststoffen zoals betacal en vaste meststoffen met een hoog-organische-stof gehalte en een gunstige invloed op het bodemleven zoals vaste mest en compost. Voor percelen met een lage fosfaattoestand (PW<45) moeten er meer mogelijkheden komen om het fosfaatniveau op de streefwaarde te brengen. Bijvoorbeeld met meststoffen die de bodemvruchtbaarheid voor de langere termijn verbeteren. De hiervoor genoemde bodemverbeterende meststoffen zouden een gedeeltelijke vrijstelling moeten krijgen voor fosfaat, zoals dit nu al voor compost mogelijk is.

Flexibele normen
Optimale gewasopbrengsten zijn op de korte termijn in gevaar door de huidige gebruiksnormen voor onder meer zomertarwe op klei (150 kg N) en brouwgerst op zand (80 kg N). De normen zijn te krap voor een optimale gewasproductie. Ook de verdere flexibilisering van de gebruiksnormen verdient aandacht. Door stijgende gewasopbrengsten per ha zijn sommige normen nu al te krap geworden. Voor bedrijven die boven de norm produceren zouden volgens de NAV de gebruiksnormen verhoogd moeten worden. De aanpassing van de gebruiksnorm bij de suikerbietenteelt is daar al een goed voorbeeld van.

Drijfmest
Volgens het adviesorgaan voor de regering de WOG (werkgroep onderbouwing gebruiksnormen) is realisatie van de nitraatrichtlijn in heel Nederland mogelijk indien vooral het gebruik van drijfmest na 1 juli verder wordt beperkt. De NAV kan instemmen met deze beperking. Alleen bij het gebruik van groenbemesters zou drijfmesttoediening tot 1 september toegestaan moeten worden tot de hoeveelheid van de gebruiksnorm (meestal 60 kg N/ha).

Klantgericht
Verder vindt de NAV dat de mestproducenten hun ‘meststoffen’ beter op de wensen van akkerbouwers (zoals homogene samenstelling) af moeten stemmen. Klantgericht meststoffen leveren zou volgens de NAV een uitdaging voor veehouders moeten zijn.

NAV, 7 januari 2012

NAV en VTA die samen meer dan de helft van het areaal consumptieaardappelen vertegenwoordigen, hebben tot hun grote verbazing uit de pers de deal tussen aardappelindustrie en LTO moeten vernemen. Ze zijn zelfs niet op de hoogte gesteld van overleg over nieuwe voorwaarden. Het NAV-bestuur vindt dat we in de toekomst zo niet met elkaar om mogen gaan. De NAV stelt LTO en VTA voor om periodiek, bijvoorbeeld twee of drie keer per jaar, te overleggen, ledenbelangen te bespreken en op elkaar af te stemmen. Op deze wijze kunnen we als belangenorganisaties meer gezamenlijk optrekken om de positie van telers in de keten gezamenlijk te versterken.

Industrie versus telers
Dat VAVI liever alleen met LTO praat is te begrijpen. Door de jaren heen is gebleken dat LTO veelal begrip toont voor de belangen van de industrie. Bovendien weet de industrie onwelgevallige afspraken in de VAVI-voorwaarden te omzeilen door in de eigen voorwaarden van de afzonderlijke bedrijven de VAVI-voorwaarden verder uit te hollen. Dat LTO vindt dat ze als enige organisatie bij dergelijke voor aardappeltelers belangrijke onderhandelingen op kan treden, verbaast de NAV zeer. Een van de belangrijkste oorzaken van het doorgaans slechte rendement in de consumptieaardappelteelt is immers de zwakke positie van de teler in de keten.

Keuring voor opwarmen
Behalve kritiek op de gang van zaken, heeft de NAV ook kritiek op de inhoud. Op zich is het al een zwaktebod van de kant van LTO om te praten over de inkoopvoorwaarden van de afnemers. We zouden natuurlijk moeten praten over de telersverkoopvoorwaarden. Vier jaar geleden heeft de NAV concept Telersverkoopvoorwaarden opgesteld. Een cruciaal verschil met de VAVI Inkoopvoorwaarden is dat de NAV vindt dat een acceptatiekeurig van een partij aardappelen in de bewaring voor het opwarmen dient plaats te vinden. De NAV vindt ook dat de kwaliteitskeuring door een onafhankelijke instantie moet gebeuren. Door keuring voor opwarmen en levering door een onafhankelijk gecertificeerd bedrijf kan de positie van de teler in belangrijke mate worden versterkt. De NAV heeft in het gehele pakket van die verkoopvoorwaarden geprobeerd de positie van de teler te versterken zonder daarbij ook de belangen van onze afnemers uit het oog te verliezen.

Overmacht
In de VAVI Inkoopvoorwaarden waar LTO en VAVI een akkoord over hebben gesloten, zijn een aantal aanpassingen en verduidelijkingen opgenomen. De NAV vreest dat de positie van de teler in de nieuw geformuleerde ‘overmachtclausule’ is verzwakt. In deze clausule is aangegeven hoe te handelen bij misoogsten en andere rampen. Over zaken die de positie van telers werkelijk versterken is helemaal niets terug te vinden in de nieuwe voorwaarden. LTO Akkerbouw bewijst aardappeltelers een slechte dienst door in te stemmen met de voorwaarden van de industrie die op geen enkele wijze bijdragen aan het versterken van de positie van telers.

NAV, 7 januari 2012

De huidige prijzen op de beurzen van Emmeloord en Goes liggen echter nog steeds maar op een derde van de kostprijs. Deze situatie en het feit dat er na een dergelijk seizoen vaak een druk op de contractprijzen van volgend seizoen komt, zorgt in Noordwest-Europa voor onrust onder aardappeltelers. In Duitsland roept de telersvereniging REKA in Rheinland (Rheinischen Erzeugergemeinschaft KArtoffeln, www.reka-rheinland.de ) de leden-telers op voor deze prijzen voorlopig geen aardappelen meer te leveren. Ook de Duitse LTO (Deutscher Bauern Verband) waarschuwt dat, wanneer de afnemers en verwerkers een deel van hun grondstofbehoefte via contracten willen vastleggen, de contractprijzen zeker niet mogen dalen. De huidige vrije marktprijzen zijn voor de telers bij lange na niet kostendekkend en door de wat hogere tarwe- en maisprijzen van de laatste tijd komen die teelten weer in beeld als alternatief voor de aardappelteelt.

Onrust groeit
In België is flinke onrust ontstaan over de eerste tekenen van dalende contractprijzen voor oogst 2012. In ons eigen land bleek op de ledenavonden van de NAV in december dat akkerbouwers zich ongerust maken over de toekomst van de aardappelteelt. De NAV roept de telers in Nederland en de ons omringende landen op om niet akkoord te gaan met dalende contractprijzen. De huidige contractprijzen liggen voor de meeste telers al flink onder de kostprijs, nog lager is pure uitbuiting van boeren. In de hele keten en in de samenleving wordt over duurzaamheid gesproken. Dat betekent ook dat de teler op langere termijn economisch en maatschappelijk duurzaam aardappelen moet kunnen telen. Daarom werkt de NAV er aan om samen met zusterorganisaties in binnen- en buitenland telers aan te moedigen bij het verzet tegen lagere prijzen. De NAV roept de afnemers van aardappelen op om de contractprijzen juist te verhogen. Dat lijkt ons een van de beste ‘goede voornemens’ voor 2012!

NAV, 7 januari 2012

Her en der worden flinke problemen met natrot in de bewaring gemeld. Ook vanuit België. Nedato schat dat ongeveer 2% van de aardappeloogst als verloren beschouwd mag worden. Dat is voor de telers die dat treft een ramp. Op de gehele marktsituatie zal het weinig invloed hebben. Een gevolg van de bewaarproblemen is wel dat sommige partijen minder lang te bewaren zijn dan gebruikelijk. Dit geeft nu en de komende maanden extra aanbod en drukt de prijs.

Onder kostprijs
De verwachting voor oogst 2011 is dus niet positief. In de loop van het seizoen zal de prijs nog wel iets kunnen oplopen door bijvoorbeeld extra vraag, maar de gemiddelde prijs zal ver onder de kostprijs blijven. Gezien de slechte verwachtingen kan het verstandig zijn om kleine prijsbewegingen goed in de gaten te houden. De NAV verwacht dat er dit seizoen meer dan genoeg aardappelen in de markt zijn. Dit seizoen wordt er in de gehele keten meer aardappelen ‘gemorst’ dan in jaren met een krap aanbod. Als het seizoen 2012 later is dan normaal, dan kan aan het eind van het seizoen de markt wat opleven. Hooggespannen verwachtingen kunnen we niet hebben aangezien er 5 à 6 miljoen ton meer aardappelen zijn dan voor een goede prijsvorming is gewenst.

Het huidige areaal consumptieaardappelen in Noordwest Europa leidt zelfs bij een gemiddelde opbrengst tot een te groot aanbod om tot kostendekkende prijzen te kunnen komen. We zijn dus voor een goed rendement van de aardappelteelt afhankelijk van slechte groeiomstandigheden, veel rot, een behoorlijk niet-te-oogsten-areaal in EU-5 en dat in combinatie met een slechte oogst in andere landen. Als in 2010 niet die combinatie van een tegenvallende oogst in EU-5 en een grote vraag uit Rusland was opgetreden, zou ook vorig seizoen de prijs een stuk lager zijn geweest.

Genoeg is Beter
Willen we als telers het rendement van onze teelt niet zo afhankelijk laten zijn van toevalligheden, dan zullen we aanbodbeperking serieus moeten overwegen. Dat is de belangrijkste en meest effectieve maatregel die we als telers zelf kunnen nemen. De NAV weet uit ervaring dat het niet eenvoudig is om dit te bewerkstelligen. Het vereist een omslag in denken naar ‘genoeg is beter’ en het vereist ook een grote mate van solidariteit onder de telers. De andere schakels in de keten zullen het probleem van de onbalans tussen vraag en aanbod niet oplossen. Dat zullen we samen moeten doen.

NAV, 10 december 2011

Met z’n allen in depressie vervallen, helpt ons als akkerbouwers niet vooruit. Van achteruit kijken kunnen we leren. Op die manier kan het ons helpen vooruit te komen. Een vruchtbare bodem, nu en straks, kan ons vooruit helpen, helpt ons het bedrijf in de benen te houden. Voor een grijpstuiver onze met zorg geteelde producten meegeven, brengt ons in mineur. De beste prijs uit de markt halen, kan ons vooruit helpen. Tenminste als die prijs ook een faire kostendekkende prijs is. En natuurlijk kan het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid ons vooruit helpen. We hebben er een haat-liefdeverhouding mee. We kunnen niet zonder, we willen niet zonder. Het GLB zou ons vooruit kunnen en moeten helpen.
Bodem, prijzen en GLB zijn de drie onderwerpen die de NAV aan de orde stelt bij het thema ‘Vooruit boeren’. Werkt u mee aan ‘Vooruit boeren?’ Op uw eigen bedrijf en samen?

De vruchtbare bodem
Nu investeren in bodemvruchtbaarheid om nu en op langere termijn te kunnen oogsten. Organische stof in balans, mineralen aan- en afvoer in balans, water binden en aan- en afvoeren, weerbaarheid tegen ziekten en plagen en een goede structuur van bouwvoor en ondergrond. De kost gaat voor de baat uit. Echter: Op korte termijn overleven als de prijzen laag zijn, brengt investeren in de vruchtbare bodem in gevaar. Voor duurzaam bodembeheer zijn dus faire prijzen onmisbaar!

De beste prijs uit de markt
Slim onderhandelen en goede afspraken maken. Zo kan ieder van ons op eigen kracht proberen de beste prijs uit de markt te halen. Als het goed is kent ieder van ons z’n eigen kostprijs en weten we via saldovergelijking welk bouwplan het meest profijtelijk is. Daarbij moet je vanzelfsprekend rekening houden met voldoende vruchtwisseling met het oog op een duurzaam bodembeheer. Slim onderhandelen over de prijs helpt ons echter niet vanzelfsprekend vooruit. Voorwaarde voor een goede prijs is een balans tussen vraag en aanbod waarbij de markt ook een kostendekkende prijs oplevert. ‘Genoeg is Beter’ is de leidraad voor een faire kostendekkende prijs.

Uit Brussel met lof
GLB 2014-2020, Gewoon Lekker Boeren in de periode 2014-2020. Er komt veel op de akkerbouw af. Brussel wil de toeslagen ontkoppelen en overgaan naar een flat rate, de toeslagen vergroenen en de suikerquotering afschaffen. Willen we vooruit boeren dan zullen de EU-plannen flink aangepast moeten worden en zal de overgang in Nederland naar de flat rate stapsgewijs moeten gebeuren. Helaas zullen we de komende jaren afhankelijk blijven van toeslagen voor onze inkomensvorming. Het wordt dus ‘Vooruit boeren’ met de onmisbare toeslagen. Hoe de toeslagen worden ingevuld bepaalt of het GLB ons vooruit helpt.

Vooruit boeren: Denk mee, praat mee
In december en januari organiseert de NAV bijeenkomsten met het thema ‘Vooruit boeren’. Hier wordt informatie gegeven over de onderwerpen bodem, prijs en GLB. De NAV nodigt u van harte uit om mee te denken en mee te praten. Daarnaast verzoeken we u uw suggesties voor ‘Vooruit boeren’ schriftelijk of per e-mail door te geven aan de NAV.
We leggen drie vragen aan u voor:

Uw reactie kunt u sturen naar NAV, Groeneweg 62, 4759 BB Noordhoek, e-mail info@nav.nl

NAV, 10 december 2011

Bodembeheer vraagt vooruit denken. Vanzelfsprekend moet het gewas in 2012 goed groeien. Als het goed is hebt u daar de afgelopen jaren de basis voor gelegd. Zo ook is het gewenst om in het nieuwe jaar verder te kijken dan oogst 2012. Precies zoals bij machines geldt: nu investeren om de komende jaren te kunnen oogsten. Nu investeren in een gezonde, weerbare, bewerkbare en vruchtbare bodem is een investering in de toekomst. Een investering om ook op iets langere termijn te kunnen oogsten.

Nu investeren
Inderdaad: de kost gaat voor de baat uit. Het is in tijden van lage prijzen heel verleidelijk om de investering in bodembeheer maar even achterwege te laten. Op korte termijn met het bedrijf ‘overleven’ kan soms haaks staan op investeren in duurzaam bodembeheer. Faire, kostendekkende prijzen (incl. ondernemersmarge) vormen de basis voor duurzaam bodembeheer, dus voor oogsten nu en straks. Duurzaam bodembeheer vraagt ook om het weerstaan van andere verleidingen. Als de prijzen en het inkomen goed zijn is er vaak ruimte om te investeren, maar wat wordt het: investeren in bedrijfsvergroting, in een nieuwe tractor, in bewaring of … in de bodem, met het oog op de oogsten in de toekomst?

Frendo van Heybeek vertelt in het interview op deze pagina hoe hij werkt aan een gezonde bodem voor een gezond saldo en dus vooruit boert.

Gezonde bodem voor gezond saldo
Het organische stofgehalte in de bodem gaat bij veel akkerbouwers achteruit. Dat heeft vervelende gevolgen, zoals moeilijk bewerkbare grond, hogere ziektedruk, meer kans op wateroverlast, droogtegevoeligheid door oppervlakkigere beworteling en slechte mineralisatie. Dat is slecht voor je saldo, zegt Frendo van Heybeek uit Oudenbosch, West-Brabant.

Frendo werkt fulltime bij DLV plant en heeft daarnaast met zijn vader een akkerbouwbedrijf op 90 hectare. Hij vertelt: Op een gemiddeld akkerbouwbedrijf hier in het Zuidwesten is het nodig dat er 2200 kg organische stof per hectare wordt aangevoerd om het organische stofgehalte in de bodem op peil te houden. De meeste akkerbouwbedrijven zitten met hun aanvoer een stuk lager, tussen de 1100 en 1600 kg. Dit komt o.a. door het steeds scherper wordende mestbeleid en het afvoeren van organisch materiaal zoals stro. Het betekent dat het organische stofgehalte daalt.

Stro verhakselen
De meest effectieve maatregel voor het verhogen van het organische stofgehalte is om het stro na de graanoogst te verhakselen op het land. Hakselen van één hectare levert dezelfde ‘aanvoer’ op als anderhalve hectare groenbemester onderploegen. Bij hakselen is het resultaat zeker en bij groenbemester moet je eerst nog afwachten of het wel helemaal lukt en er genoeg massa groeit. Vergeet ook niet dat stro NPK bevat die niet in de mestwet worden meegerekend.

Compost aanvoeren
Compost aanvoeren is ook een goed middel en past op bedrijven die met heel weinig fosfaatruimte veel organische stof willen aanvoeren. Veel akkerbouwers vinden dat echter te duur. Dat is niet waar. Het bevat mineralen als fosfaat, kali en stikstof waardoor je kunt besparen op kunstmest en je voert in verhouding veel organische stof aan op je bedrijf. Zet deze aanvoer van organische stof via compost eens af tegen de kosten van zaad en zaaien van een groenbemester voor de aanvoer van dezelfde hoeveelheid organische stof. Dan zie je dat compost zeker niet duur is. Ook is het gebruik van organische mest belangrijk. Op ons bedrijf wenden we alle fosfaat aan uit organische mest.

Organische stof
Als je puzzelt met de mogelijkheden, kun je een combinatie vinden die past op jouw bedrijf. Hiervoor is het heel belangrijk om een bemestingsplan in de winter op te stellen voor het komende seizoen. Organische stof is een belangrijk onderdeel van een gezonde bodem. Het bodemleven wordt gestimuleerd, de grond wordt beter bewerkbaar, je krijgt minder last van bodemziektes zoals sclerotinia, bepaalde soorten aaltjes en rhizoctonia en je krijgt een betere mineralenuitwisseling. Op ons eigen bedrijf zien we de resultaten en dat is per saldo positief. Ook in een jaar met slechte prijzen zorgt een hogere productopbrengst voor een bovengemiddeld saldo.

NAV, 10 december 2011

Saldovergelijking kan helpen om de keuze voor het bouwplan
te vergemakkelijken. Kostprijsberekening kan helpen om te beoordelen welke
prijs u zou moeten ontvangen om de kosten te dekken.

Saldovergelijking
Consumptieaardappelen, graan of een ander gewas? Bij een tarweprijs van 16,5 eurocent levert 9 ton tarwe € 1.485 op. Tellen we daar de stro-opbrengsten en de mestopbrengsten bij dan scoren we zo’n € 1.700 per ha aan opbrengsten. Als de totale kosten voor één ha tarwe € 2.142 bedragen dan komt het saldo per hectare uit op min € 452. Alle kosten worden dus niet goedgemaakt bij een tarweprijs van 16,5 eurocent. De kostprijs van tarwe zonder ondernemersmarge bedraagt dus 22 eurocent.
Op het bedrijf van Arie Kleistreek bedragen de totale kosten van een hectare
consumptieaardappelen uit bewaring € 6.572. Bij 47,5 ton netto aardappelen per
ha (let op bewaarverliezen!) zal een kg uit bewaring tenminste 13,1 eurocent
per kg opbrengen om een gelijk saldo te behalen als bij graan. Bij 45 ton
netto-aardappelen zal Arie tenminste 13,8 eurocent moeten beuren. De
saldoberekening geeft aan dat Arie misschien maar beter graan kan gaan telen!
Vanzelfsprekend kan hij ook andere gewassen overwegen.

Kostprijsberekening
Evenals voorgaande jaren heeft Arie Kleistreek een kostprijsberekening gemaakt voor de aardappelteelt op zand en klei. Daarbij is hij uitgegaan van de gemiddelde ha-opbrengsten in de afgelopen vijf jaar en heeft hij ook de eigen arbeid en rente op eigen vermogen meegeteld. Inclusief een ondernemersmarge van 15% komt zijn kostprijs voor teelt 2012 op zandgrond levering af-land uit op 11,3 eurocent per kg. De teelt op klei en levering uit bewaring kost 15,9 eurocent. Voor zowel klei als zand een lichte kostenstijging ten opzichte van vorig jaar.
De  kostprijsberekening geeft handvatten bij onderhandelingen over contractprijs en
verkoopprijs. Wilt u weten hoe de kostprijsberekening van Arie Kleistreek is
opgebouwd, ga naar www.nav.nl . Hier kunt u ook zelf heel gemakkelijk uw eigen
kostprijs uitrekenen voor aardappelen en tarwe.

Genoeg is Beter
Als we als telers het rendement van de teelt van consumptieaardappelen structureel willen verbeteren, dan moet er wel een aantal forse veranderingen plaatsvinden. Op dit moment telen we ongeveer de helft van de oogst op contract, we leveren van het restant enige tientallen procenten vrijwel automatisch mee met het contract aan dezelfde afnemer. Dan is er ook nog een deel vastgelegd in pools die direct gelieerd zijn aan een afnemer. Onze afnemers hebben zich dus vóór de oogst al voor meer dan 80% van de grondstofbehoefte verzekerd van aardappelen zonder hiervoor de markt op te hoeven. De vrije markt is dus heel beperkt! Meer dan 80% vastgelegde aardappelen in combinatie met een aanbod dat groter is dan de vraag leidt tot een zwakke positie van telers op de markt. Om hier verandering in te brengen is krachtenbundeling van telers de enige weg. De NAV is samen met VTA aan het verkennen welke mogelijkheden er zijn om een versterking van de positie
van de telers te realiseren.

Voorbeeld Frankrijk
Na een voor telers slechte aardappelprijs hebben afnemers vaak de neiging de
contractprijzen te verlagen. De kostprijsberekening laat zien dat de
contractprijzen 2011 onder de kostprijs lagen en dat er voor 2012 eerder
aanleiding is voor prijsverhoging dan -verlaging. We kunnen onze positie als
teler versterken door niet akkoord te gaan met een verlaging. In Frankrijk
verwacht de telersvereniging Le Gappi een lichte stijging van de contractprijzen.
Dit lukt omdat Le Gappi namens de telers de contractonderhandelingen doet en ze
op die manier de afnemer met meer kracht kan overtuigen. Het laat zien dat
krachtenbundeling wel iets kan opleveren.

Met alleen marktinformatie ben je er niet …
Akkerbouwers zijn meestal goede plantentelers die proberen zo goed en
zoveel mogelijk product te oogsten. Alleen waar het op vermarkten aankomt,
kunnen we nog heel wat beter. Dat is de visie van Meeuw de Bruijne, bestuurslid
VTA en akkerbouwer samen met broer in Kortgene. ‘Om een goede prijs te maken is
het belangrijk om over genoeg en goede informatie over de markt te beschikken.
Ik vind dat er goede informatie voor telers beschikbaar moet zijn en ben daarom
VTA-bestuurslid en lid van de beurscommissie in Goes. Maar met marktinformatie
alleen ben je er niet. Je hebt met de realiteit te maken, hoe wij als sector
onze producten vermarkten. We zijn tot in de nacht uien aan het oogsten om er
dan achter te komen dat de oogst niet in de bewaring past. De volgende ochtend
bellen we de handel. Die zegt je mag ze wel voor een cent brengen en dat doen
we dan maar met zijn allen. Zo bederven we onze eigen markt en geven we ons
product uit handen. Als vervolgens een aantal weken later de markt wat aantrekt,
kan de handel leveren en verdienen. Maar de boer heeft niks verdiend. Waarom
voeden we de handel of verwerking met ons product als we er zelf niks aan
hebben? Zo gaat het ook met aardappelen. We leveren dit jaar voor drie eurocent
soms wel 20 ton aardappelen mee met de gecontracteerde aardappelen. De
verwerking kan aan de slag met veel goedkoop product, want de fritesmarkt loopt
goed. Het eindproduct heeft wel waarde, maar wij geven ons product bijna gratis
weg. We hoeven de handel en verwerking niks te verwijten…, we doen het zelf. Als
een akkerbouwer ervoor kiest om het product niet te oogsten omdat de prijs niet
naar zijn zin is, heeft de hele buurt het erover. Maar eigenlijk is dat een
akkerbouwer die voor zichzelf de keuze maakt en die de markt niet bederft. Dat
zouden we met meer moeten doen.’

NAV, 10 december 2011

NAV, 10 december 2011

In het LEI-rapport ‘Wel of geen suikerquotering?’ dat deze week verscheen, zijn voortzetting van het huidige suikerbeleid vergeleken met het met 70% verlagen van de invoerheffing op suiker al dan niet in combinatie met het afschaffen van de suikerquotering. Beide scenario’s leiden in Nederland tot een inkomensdaling van 5 tot 7 %. Dat komt in de praktijk neer op een inkomensderving van ca. € 3.200, – per bedrijf. De NAV merkt daarbij op dat de huidige, relatief hoge bietenprijs, in Nederland maar net kostendekkend is. De bereidheid in Nederland en sommige andere landen om voor graansaldo’s bieten te gaan telen zal volgens de NAV-bestuurder de animo onder bietentelers niet groter maken. Dit staat haaks op de LEI-prognose van areaaluitbreiding.

Het LEI stelt dat de scenario’s met de nodige voorzichtigheid bekeken moeten worden omdat de theoretische modellen die het LEI hanteerde nog niet eerder in de praktijk zijn getoetst voor suiker. NAV-bestuurslid Klaas Hoekstra vindt de puur theoretische benadering de grootste zwakte van het rapport. ‘Het is onverantwoord om op grond van dit rapport voor een ander beleid te kiezen dan voortzetting van het EU-suikerbeleid.’ Zo zijn door de enorme volatiliteit van de suikermarkt betrouwbare prognoses moeilijk te maken. Wel is duidelijk dat bij liberalisering de wereldmarkt veel meer invloed krijgt op de prijsontwikkeling binnen Europa door de enorme stijging van de import uit vooral Brazilië. Het prijsverschil tussen de quotumbieten enerzijds en de surplus- en ethanolbieten valt weg bij afschaffing van het quotum. Dat zou volgens de NAV weleens tot een veel lagere bietenprijs kunnen leiden dan het LEI nu berekend. De prijs van surplusbieten is nu € 27, – per ton bij een industriële suikerprijs van € 325, – per ton witsuiker. Ethanolbieten worden nu verbouwd ook voor € 27, – per ton bij 17% suiker. Hoekstra vraagt zich af wie er in de EU zit te wachten op een instabiele suikermarkt met sterk fluctuerende prijzen.

Overigens zijn ook de MOL-landen slecht af bij de door het LEI doorgerekende alternatieven voor het huidige suikerbeleid. Bij de suikerhervorming in 2006 moest de Europese suikerproductie krimpen ten gunste van de import uit Minst Ontwikkelde Landen (MOL). Het LEI constateert bij de alternatieven voor het huidige suikerbeleid dat de EU- import vanuit de MOL-landen drastisch vermindert. Klaas Hoekstra constateert dat doorgaan met het huidige EU-suikerbeleid niet alleen beter is voor boereninkomens en een stabiele suikermarkt maar ook de MOL-landen betere perspectieven biedt. ‘Handhaving van het huidige beleid aangevuld met een leveringsplicht voor de MOL-landen in ruil voor een stabiele suikerprijs is het beste alternatief. Het levert een rendabele bietenprijs, zekerheid t.a.v. de beschikbaarheid en stabiele prijzen voor de afnemers en uiteindelijk de consument.’

NAV, 1 december 2011