De Werkgroep Consumptie Aardappelen (WCA) van de NAV maakt al sinds 2010 in december een inschatting van de kostprijs van fritesaardappelen voor het volgende oogstseizoen. De conclusie van de berekeningen die de WCA in december 2025 maakte voor teeltseizoen 2026 was, dat de kosten vrijwel gelijk zouden blijven aan de kosten voor teeltseizoen 2025.

Uiteraard kan de WCA geen rekening houden met onvoorziene omstandigheden, dus met gebeurtenissen die na het maken van de berekeningen zich voordoen en die forse gevolgen kunnen hebben voor de teeltkosten. Dit komt normaal gesproken ook niet heel vaak voor, maar in 2026 hebben we hier wel mee te maken gehad. De oorlog van Israël en de VS tegen Iran en als gevolg daarvan de afsluiting van de Straat van Hormusz. Dit had een sterke stijging van de energieprijs tot gevolg en daardoor zijn verschillende elementen van de kostprijs van de teler toch gestegen. Dus uiteindelijk is de kostprijs van de aardappelen in 2026 niet vrijwel gelijk gebleven in vergelijking met 2025, maar grofweg 1,5 tot 2,0 ct/kg hoger. En bedenk wel dat in deze kostprijsberekening geen rekening is gehouden met de kosten van beregening. De WCA berekende die kosten op € 270,- / ha bij een gift van 25 mm, bij 2 keer beregenen stijgt de kostprijs daarmee 1 ct/kg. Daarmee komt de gewenste opbrengstprijs voor de teelt van 2026 met 2 keer beregenen bij afleveren in week 12 op ca. 32 ct/kg. De gewenste opbrengstprijs is de kale kostprijs + een premie van 15% voor het risico dat de teler neemt.

Contractprijs en gewenste opbrengstprijs

Volgens de Contracttool van de POC  is voor oogst 2026 de gemiddelde basisprijs voor levering in week 12 van de 5 grootste verwerkers voor Fontane 20,9 ct/kg en voor Innovator is dat 24.0 ct/kg.

Hierboven hebben we berekend dat de gewenste opbrengstprijs voor de teelt op klei bij afleveren in week 12 met 2 keer beregenen voor oogst 2026 door de gestegen kosten op ca. 32 ct/kg komt.  Deze enorme kloof tussen de contractprijs en de kostprijs van de teler laat duidelijk zien wat de gevolgen zijn van de dalende contractprijzen voor oogst 2026, terwijl de kosten zeker niet daalden. Deze kloof tussen contractprijzen en kostprijs voor de teler werd nog groter toen door onvoorziene omstandigheden toch weer verder stijgende kosten voor de teler.

In december dit jaar zal de WCA weer een inschatting maken voor de kostprijs van oogst 2027 en die zal naar verwachting zeker op het niveau liggen van de grove benadering hierboven. Voor de teler betekent dit dat het telen op contract in 2027 pas weer interessant wordt als de contractprijzen de kloof van 8 tot 10 ct/kg overbruggen.

Sterk veranderde markt voor oogst 2026

Het voor de teler dramatische verloop van seizoen 2025 met een ongekend grote oogst in de EU-4 en daardoor een groot deel van het seizoen prijzen op de spotmarkt tussen 0 en 5 ct/kg, resulteerde voor 2026 in een areaalkrimp in de EU-4 van maar liefst 13,7% (NEPG). Daarnaast veranderde in de loop van het seizoen de situatie in het veld en daardoor uiteindelijk ook op de aardappelmarkt voor oogst 2026 drastisch. Na een voortvarend begin met op tijd poten in mooie grond, daardoor een vlotte begingroei, gevolgd door droogte en een aantal heel warme dagen met temperaturen van 30 graden en meer.

De voorlopige opbrengstverwachting in de EU-4 is 40,5 ton/ha, voor oogst 2025 was dit 47,0 ton/ha. De forse areaalkrimp en de sterk lagere opbrengst geeft voor de EU-4 een totale oogstverwachting van 20,7 miljoen ton en daarmee is de oogstverwachting voor 2026 ca. 25% lager dan van 2025 toen de totale oogst 27,8 miljoen ton was (NEPG). De oogst van 2026 komt daarmee in de buurt van die van het droge jaar 2018.

Daarmee ziet de markt voor 2026 er een stuk gunstiger uit dan die voor oogst 2025. Hoe hoog de prijzen op de vrije markt zullen worden is lastig te voorspellen en met prijzen op de vrije markt van bijvoorbeeld 25 tot 30 ct/kg zal het nog niet zomaar voor iedereen een rendabele teelt zijn, omdat de opbrengsten onder het langjarige gemiddelde liggen en ook de grofte voor veel percelen veel lager is dan gewoonlijk. Daarnaast kunnen de hoge onderwatergewichten tot meer beschadiging leiden.  En het seizoen is door droogte laat begonnen, er is tot begin september nog oude oogst naar de verwerkers gegaan.

Als we deze bedenkingen in het achterhoofd houden kunnen we het seizoen met een realistisch optimisme tegemoet zien. En omdat de markt aanmerkelijk krapper is dan de afgelopen tijd, is er geen enkele reden om voor 2027 akkoord te gaan met de contractprijzen van seizoen 2026, omdat die, zoals hierboven aangetoond, inmiddels wel heel ver onder de kostprijs liggen.