Op het gebied van gewasbescherming is momenteel heel veel te doen. Provincies komen met zoneringen, er wordt druk gesproken over het convenant en er was een debat over de Omnibus-voorstellen van de EC over gewasbescherming. We praten u hieronder bij.

Zonering

In april 2026 heeft de NAV een Kennisartikel Spuitvrije bufferzones gepubliceerd. Dit hebben we ook toegestuurd aan het ministerie, Kamerleden, alle provinciale staten en aan gemeenteraden van gemeenten met akkerbouw. De bedoeling daarvan was om de juridische stand van zaken te schetsen en om de impact van bufferzones op het areaal weer te geven, zoals dat uit onze ledenpeiling kwam. Het heeft geleid tot reacties van met name landbouwwoordvoerders in de Tweede kamer, met verschillende gesprekken tot gevolg.

Tot onze verbijstering heeft de provincie Friesland boeren in een zone van 4 km (!) rondom een natuurgebied in het zuidoosten van Friesland aangeschreven om aan te tonen dat zij geen schade doen aan het natuurgebied. Dit gaat dwars in tegen de oproep van de staatssecretaris om nu even niet per provincie of gemeente maatregelen te treffen maar het convenant af te wachten. Bovendien hebben Gedeputeerde Staten hierbij aangenomen dat een zone rondom een Natura2000-gebied voor alle boeren volgt uit de uitspraak van de Raad van State in april 2025, terwijl de Raad van State zelf zegt dat het alleen over lelies gaat. Daarbij heeft Friesland ook aangekondigd dat zij overal in de provincie op deze manier zullen reageren op handhavingsverzoeken. Dat betekent in onze ogen het einde van de akkerbouw in Friesland, in ieder geval in de noordelijke kleischil en langs het IJsselmeer.

De NAV heeft hierover contact opgenomen met de BBB. De Statenfractie en de Tweede Kamerfractie van BBB zijn vervolgens met een verklaring gekomen dat zij dit beleid (van o.a. hun eigen gedeputeerde) niet steunen. Op 13 mei heeft de NAV ingesproken bij een al eerder gepland commissievergadering van de provincie.

Een en ander heeft nog niet geleid tot nieuwe inzichten bij GS van Friesland. Er wordt in allerlei kantoren al een jaar gespeculeerd over de reikwijdte van het vonnis van de Raad van State. De NAV heeft de Raad gewoon gebeld en het gevraagd en vervolgens heeft een journalist van Akkerwijzer dat ook gedaan en de antwoorden gepubliceerd, maar kennelijk gelooft men ons niet. Daarom heeft de NAV een brief gestuurd aan staatssecretaris Erkens met de vraag of hij bij de Raad van State om duidelijkheid kan vragen over het vonnis. We hopen dat daar een antwoord op komt voor het debat in de Kamer op 11 juni.

Uiteraard kan het vonnis in lelie op termijn gevolgen hebben voor andere teelten, hoewel uit een workshop over de juridische mogelijkheden om gewasbeschermingsmiddelen te verbieden waar de NAV aan heeft deelgenomen blijkt, dat er wel degelijk andere afwegingen worden verwacht bij voedingsgewassen en bij bestaand gebruik. Maar ook als in nieuwe rechtszaken wel jurisprudentie ontstaat zijn we weer een aantal jaren verder, jaren die we als sector goed kunnen gebruiken voor nieuwe ontwikkelingen. De NAV blijft daarom ingaan tegen het maar aannemen dat de spuitvrije zones nu verplicht zijn. Dat is volgens ons niet zo en zeker niet met een breedte van 4 km!

Omnibus-voorstellen

De EC heeft in maart een aantal voorstellen gedaan in een zogenaamde Omnibus-regeling. Deze voorstellen gaan met name over versnellen van de toelating van groene middelen door de verplichte 10-jaarljkse herregistratie af te schaffen, met uitzondering van stoffen die op de lijst van zeer zorgwekkende stoffen staan. Wanneer een gevaarlijk middel onmisbaar is om een teelt overeind te houden kan een vrijstelling worden aangevraagd. Tot nu toe moest daar een uitfaseringsplan bij worden geleverd, maar dat vervalt omdat de vrijstelling toch maar maximaal voor vijf jaar geldt. Voor biologische middelen gaat maar één zone gelden in de EU in plaats van de huidige drie en als een lidstaat te lang doet over de toelatingsprocedure, wordt een biologisch middel toegelaten. En er komt weer een lijst met basisstoffen die voor gewasbescherming mogen worden ingezet.

Op 12 mei debatteerde de Tweede Kamer met staatssecretaris Erkens over de reactie van Nederland op de voorstellen. De aandacht ging daarbij met name uit naar het laten vervallen van de verplichte herregistratie. Er zijn diverse moties aangenomen om er voor te zorgen dat de bescherming van mens, dier en milieu en van bestuivers niet verslechtert en dat de doelen van de KRW worden meegenomen. Ook is de Tweede Kamer tegen de voorgestelde langere opgebruiktermijn van middelen die gaan vervallen. Daarnaast zijn moties aangenomen om bij de gesprekken over de Omnibus-voorstellen voedselzekerheid, teeltzekerheid en strategische autonomie volwaardig mee te nemen en om in te zetten op onderzoek en ontwikkeling voor teelten die in de knel komen. Op verzoek van Van der Plas (BBB) komt de staatssecretaris voor het debat op 11 juni met een lijst met teeltknelpunten én een concreet actieplan per teelt.

Convenant gewasbescherming

Er wordt hard gewerkt aan het hoofdconvenant gewasbescherming. De bedoeling is dat het op 3 juli wordt getekend. De kernboodschap is: ‘De voortgang in het verminderen van de impact van gewasbeschermingsmiddelen vraagt niet om losse maatregelen, maar om gezamenlijke keuzes hoe dit gefaciliteerd, aangejaagd en ondersteund wordt.’ BO Akkerbouw, Greenports Nederland, LTO en NAJK zitten voor de sector aan tafel. Tegelijkertijd zijn er groepen per gewas, waar de NAV ook aan deelneemt. Voor de zomer moeten er afspraken op hoofdlijnen zijn, daarna worden plannen per sector gemaakt in deelconvenanten. Eerst is gesproken over welke doelen de betrokken partijen willen behalen en wat de uitgangspunten en randvoorwaarden zijn, maar ook de dilemma’s.

De NAV staat positief tegenover het convenant, zoals we vorige maand ook schreven in dit blad, omdat we kansen zien voor meer duidelijkheid en rust op het gebied van gewasbescherming. Voor ons is essentieel dat er rechtszekerheid komt voor telers en dat de hele keten meedoet, zodat niet alle risico’s bij de telers terechtkomen.

Er is vanuit de BO Akkerbouw uitgebreid gecommuniceerd over de voortgang (https://www.bo-akkerbouw.nl/nieuws/convenanten-gewasbescherming-nieuwsbericht-1).

De NAV wil graag haar leden bijpraten over het convenant op maandag 6 juli via een webinar. U kunt zich hiervoor aanmelden via info@nav.nl.